|
KABARTAY-BALKAR
ÖZERK CUMHURİYETİ
Kuzey Kafkasya’daki iki özerk Türk Cumhuriyeti olan
Karaçay-Çerkes ve Kabardey-Balkar Özerk Cumhuriyetleri dört ayrı halktan
oluşmaktadır (Karaçaylılar, Kabardeyler, Çerkesler ve Balkarlar). Kuzey
Kafkasya'da yaşayan iki büyük Türk kavmi olan Karaçay Türkleri ile Balkarlar
arasında etnik bir ayrım yapmak zordur. Balkarlar'ın esas unsurunu, Bulgar
Türkleri, Hazarlar ve Kıpçak Türkleri meydana getirmiştir. Türkler'in Orta
Asya'dan başlayan Büyük Göçleri sırasında İdil boylarına oradan Kuzey
Kafkasya'ya gelen bu Türkler yüzyıllar boyu bölgede çeşitli devletler
kurmuşlardır. Kuzey Kafkasya'da Kuban Nehri Boylarına yerleşen bu Türkler,
Moğol istilası sırasında Kafkas Dağları’na çekilerek, yüksek platolara
yerleşmişler ve bugünkü Karaçaylı ve Balkarlar'ı meydana getirmişlerdir.
XVI. yüzyılın ortalarında Karaçay ve Balkarlar bölgede hâkimiyet kurmak için
birbirleri ile mücadele etmeye başlamışlar, bu mücadelenin sonunda Balkarlar
Elbruz dağlarının batısına çekilmişlerdir.
16. yüzyıl ortalarına kadar “Pşı" adı verilen derebeylerince yönetilen
Kabardeyler ise Tatarlar'dan korunmak için 1557'de Rus korumasını
benimsediler.1739 Belgrad Antlaşması sonucu, Kabardey Prensliği, Rus ve
Osmanlı devletleri arasında "tarafsız bölge" statüsü kazanmış ve
bağımsızlığı her iki devlet tarafından tanındı. Ancak 1768-74 savaşının
sonunda Ruslar 1774'te Kabardiya'yı ilhak etmişlerdir. Bunun ardından ise
bölgede büyük bir Ruslaştırma siyaseti yürütülmüş, Kabardeylilerin
topraklarına el konularak bölgeye Rus nüfusu yerleştirilmeye başlanmıştır.
19. yüzyılın ortalarına kadar süren Kabardey isyanları ise Ruslar tarafından
şiddetle bastırılmıştır.
|
Balkarlar Sürgüne Gönderildi
Kabardey ve Balkarlar 1922 yılında Sovyetler Birliği bünyesinde
Kabardey-Balkar Özerk Sovyet Sosyalist Oblastı’nı oluşturmuşlardır. 1936
yılında ülkenin statüsü Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyet olmuştur.
1943'te Cumhuriyetin Balkar bölümü kaldırılmış, Balkarların hemen hemen
tamamı Almanlarla işbirliği yaptıkları gerekçesi ile Kırgızistan’a sürülmüş
ve Balkarlardan boşalan yerlere bir Gürcü topluluğu olan "Svanlar"
yerleştirilmiştir. 1956'da Balkarların saygınlığı geri verilmiş ve 9 Ocak
1957'de iki etnik ünvanlı Kabartay-Balkar Özerk Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti
yeniden kurulmuştur. Svanlar Gürcistan'a geri gönderilmiş, sürgünden geri
dönen Balkarlar eski topraklarına yeniden yerleştirilmiştir. Sovyetler
Birliği’nin dağılmasının ardından ise Kabardey-Balkar Özerk Cumhuriyeti
Rusya Federasyonu’na bağlanmıştır. |
|
