home | about us | advertise with us|  | subscribe | newsstands | contact us| FAQs

 
KUZEY KIBRIS
TÜRK CUMHURİYETİ

Kıbrıs Osmanlı İmparatorluğu tarafından Venediklilerden 1571 yılında fethedilmiş ve bu tarihten itibaren 1878 yılında İngiltere’ye kiralanana kadar Osmanlı hakimiyetinde kalmıştır. Bu üç yüz yıllık idare sırasında Anadolu’dan pek çok Türk adaya yerleşmiş ve adanın yerli nüfusu ile uyum içinde yaşamışlardır. 1914 yılında Osmanlı Devleti’nin İngiltere’nin de dahil bulunduğu İtilaf Devletleri’ne karşı Birinci Dünya Savaşı’na girmesi ile İngiltere adayı ilhak ettiğini ilan etmiştir. Bu tarihten itibaren 1959 yılına kadar ada İngiltere’nin hakimiyetinde kalmıştır.

Enosis Faaliyeti Başlıyor

1930’lardan itibaren adada yaşayan Rumlar adanın Yunanistan’a bağlanması (Enosis) için faaliyetlere başlamışlardır. 1931 yılında patlak veren Rum isyanı İngilizler tarafından bastırıldı. Adadaki Türk toplumu da Enosis’e karşı olduğu açıkça beyan etti. 1944 yılında Rumların artan ayrılıkçı faaliyetlerine karşı Türk toplumu organize etmek üzere Dr. Fazıl Küçük tarafından Kıbrıs Milli Türk Halk Partisi kuruldu. 1950’lerde başlayan dekolonizasyon sürecinden İngiltere’nin adadaki koloni yönetimini bırakması ve adada self-determinasyon prensipleri doğrultusunda bir devlet kurulması için Rumlar baskı yapmaya başladılar. Hatta Yunanistan 1954 yılında adada self-determinasyon ilan edilmesi için Birleşmiş Milletlere baş vurdu. Türkiye buna şiddetle karşı çıktı. Bu arada adanın Yunanistan’a iltihak etmesini isteyen Yunan terör örgütü EOKA 1 Nisan 1955’te faaliyete geçti. Rumlar arasında Enosisçi-Anti Enosisçi çatışması başladı. Türkiye ilk kez Kıbrıs sorununda taraf olmayı kabul etti ve 29 Ağustos 1955’te Londra’da İngiltere ve Yunanistan’ın katıldığı toplantıda, Türkiye de temsil edildi. Konferans devam ederken, EOKA terörünün Türkleri de hedef almaya başlamadı. Bunun üzerine adadaki İngiliz yönetimi bu ayrılıkçı faaliyetlerin lideri olarak kabul ettiği Başpiskopos Makarios’u Seyşel Adalarına sürgüne gönderdi. 1959 yılında İngiltere Başbakanı ve Türkiye, İngiltere ve Yunanistan Dışişleri Bakanları’nın katılımıyla Zürih Antlaşmaları onaylandı ve bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Cemaat temsilcileri olarak sürgünden dönen Başpiskopos Makarios ve Dr. Küçük de toplantıya katıldılar.

Ada Bağımsız
Türkiye Garantör Devlet

1960 yılında Kıbrıs Anayasası kabul edildi. Türkiye, Yunanistan ve İngiltere garantör devletler sıfatı ile Kıbrıs Anayasası’nı garanti altına aldıklarını bildirdiler. Ancak özellikle 1963 yılında Makarios Kıbrıs Devleti’nin idaresine ortak olan Türklerin etkinliğini azaltmak için bazı yasal düzenlemelere gidince iki toplum arasındaki gerginlik bir anda arttı. Bu arada 21 Aralık 1963’teki Noel katliamı ile EOKA Türk cemaatine karşı ‘etnik temizleme ve adadan kaçırma’ politikasını doruğa çıkardı. EOKA’nın terör eylemleri 1964 Ağustos’unun ortalarına kadar sürdü.

Terör Durmak Bilmiyor

 1967 yılına gelindiğinde adada yaşayan Türkler gettolara hapsedildiler ve EOKA terörü yeniden hız kazandı. 15 Temmuz 1974’te Yunanlı subayların yönettiği Ulusal Muhafız Örgütü, Cumhurbaşkanı Makarios’u devirdi ve EOKA-B önderi Nikos Sampson’u ‘cumhurbaşkanı’ ilan etti.Adadaki İngiliz üssüne sığınan Makarios, Kıbrıs’ı terk etmek zorunda kaldı.

 Barış Harekatı Yapılıyor

Bu suretle Enosis’in gerçekleştirilmek üzere olduğunu anlayan Türkiye garantör devlet sıfatıyla İngiltere’yi ortak eyleme davet etti. İngiltere’nin katılmaması üzerine, 19 Temmuz’da Türk çıkarma gemileri denize açıldı. 20 Temmuz’da denizden çıkarma ve havadan indirmelerle Girne bölgesi kontrole alındı. Ancak Yunan birliklerinin adada garantör olarak bulunan Türk birliğine saldırması çarpışmaları bütün ada yüzeyine yaydı. 22 Temmuz’da Birleşmiş Milletler’in çağrısına uyularak ateş kesildi. Bu girişim sonucu, Kıbrıs’ta Nikos Sampson, Yunanistan’da ise askeri cunta devrildi ve Yunanistan demokrasiye döndü.

Ancak Kıbrıs’ta dağınık durumdaki Türklerin güvenliği sağlanamadığı gibi, Girne’deki Köprübaşı da Türk ordusu için yeterli güvenceye sahip değildi. Cenevre’de sürdürülen barış görüşmelerine rağmen Yunanistan hiçbir uzlaşmaya yanaşmak niyetinde olmadığını gösterdi.Aksine köylerdeki Türkleri öldürmeye devam ettiler. Bunun üzerine Türk ordusu adanın yüzde 37’sini kontrol altına alacak kadar ilerledikten sonra ikinci harekatı sona erdirdi. Böylelikle Kıbrıs Barış Harekatı tamamlanmış oldu.

 
KKTC Bağımsızlık İlan Ediyor

1975 yılında Kıbrıs Türk Federe Devleti’ni (KTFD) kuruldu. Aynı yıl içerisinde bir de nüfus mübadelesi gerçekleşti. Bu mübadele ile Kıbrıs’ın Güney kesimindeki Türkler, kuzey kesimine; kuzey kesimindeki Rumlar da güney kesimine geçti. Nüfus mübadelesi BM gözetiminde gerçekleşti. 15 Kasım 1983’te, KTFD Meclisi, Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC) adında bağımsız bir devlet kurulduğunu dünyaya ilan etti. 1984’ten bu yana sürdürülen görüşmelerde Kıbrıs sorununa kalıcı bir çözüm bulunamadı. Çözüm için hazırlanan en kapsamlı planlardan biri olan ve Birleşmiş Milletler Eski Genel Sekreteri Kofi Annan tarafından kaleme alındığı için onun adıyla anılan Annan Planı 2004 Nisan’ında Türk ve Rum kesimlerinde referanduma sunuldu. Referandumda bu plan Türklerin % 65’i tarafından kabul gördüğü halde Rumların % 76’sının planı reddetmesi ile hayata geçirilemedi.

Ekonomi ve Sosyal Hayat

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin yüzölçümü 3355 km², nüfusu ise yaklaşık 265.000 kişidir. Ülkenin ekonomisi uluslararası ambargo nedeniyle Türkiye’ye büyük ölçüde bağımlıdır. Ülke ekonomisi temel olarak tarım, ormancılık ve turizme dayanmaktadır. faaliyetlerine özel önem verilmektedir. Ülkenin %57'si tarım arazisidir. Turunçgiller, arpa, buğday, zeytinyağı, patates, havuç, meyvecilik ve sebzecilik gelişmiş olup, sebze ve meyve açısından kendi kendine yeterli hale gelmiştir. Ülkenin kıt su kaynakları göz önünde bulundurularak modern sulama sistemleri kurulmuş, kısıtlı su kaynakları en rasyonel şekilde kullanılmaya çalışılmıştır. Dağlık alanlarda küçükbaş, çiftliklerde ise büyükbaş hayvancılık yapılmaktadır. Arıcılık gelişmiştir. 1980-95 yılları arasında 184 binin üzerinde canlı kuzu, 737 canlı dana, 54 binin üzerinde canlı oğlak, 2800 canlı keçi ve 1000 canlı koyun ihracatı gerçekleşmiştir. Ayrıca 3000 hektarlık bir alan ağaçlandırılmıştır. Sanayi fazla gelişmemiş olmakla birlikte gıda, inşaat ve giyim dallarında oldukça önemli gelişmeler sağlanmıştır. Lefkoşe, Gazimagosa ve Girne'de organize sanayi bölgeleri kurulmuştur. Gazimagosa'da kurulan serbest liman ile bu bölgede 22 işletme çimento ve deri paketleme, araç bakım ve onarımı, konfeksiyon imalatı ve transit ticaret sahalarında faaliyet göstermektedir. Elektrik enerjisi üretimi ülke ihtiyacını karşılayacak seviyeye gelmiştir.