.

TATARİSTAN ÖZERK CUMHURİYETİ

Tataristan Özerk Cumhuriyeti Rusya Federasyonuna bağlı özerk cumhuriyetlerden biridir. Aslında Tatar adıyla biline topluluklar günümüzde iki coğrafyada yaşamaktadır.

Bunlardan birincisi Kazan Tatarları adıyla bilinen topluluktur ve Tataristan Cumhuriyeti’nde yaşamaktadır. İkincisi ise Ukrayna’ya bağlı Kırım Özerk Cumhuriyeti’nde yaşayan Kırım Tatarlarıdır. Bu bölümde incelenecek olan Kazan Tatarları İdil-Kama Bulgarlarıyla 13. yüzyılda Orta Asya'dan bu bölgeye gelen Kıpçak Türklerinin torunlarıdır.

Bu kavim Moğol istilasının ardından bölgede kurulan Altınordu Devletinin hâkimiyeti altına girdiler. 15. yüzyılın ikinci yarısında Altınordu Devleti yıkılması ile Kazan Hanlığı ad altında bağımsız bir Hanlık kuran Kazan Tatarları Moskova Knezliği’nin ilk hedefi oldular. Uzun mücadelelerden sonra Kazan Hanlığı’nın kuruluşundan yaklaşık yüzyıl sonra Ruslar bu devleti yıkarak bölgeye hakim oldular.

Ruslar bölgede son derece baskıcı bir idare kurdular. Öyle ki, 18. yüzyılda Tatarlar, Rusların siyasi iktisadi ve dini baskıları yüzünden yurtlarını terk ederek bugünkü Başkırdistan civarına göç etmek mecburiyetinde kaldılar. 1708 yılında bölgede Kazan Valiliği kuruldu. 1774'te çıkan Pugaçev isyanı sonunda Tatarlar, Ruslardan bir takım dini ve ticari serbestlik aldılar. 1789'da yayınlanan bir kararnameyle Orenburg'da müftülük kuruldu ve İslamiyet resmen Ruslar tarafından tanınmış oldu.

19. yüzyılda Tataristan’da İsmail Gaspıralı gibi aydınların çalışmalarıyla ortaya çıkan Cedidizm akımı, bölgedeki medreselerde yeni usullere göre eğitim verilmesini savunmuş ve ciddi bir milli şuurun uyanmasını sağlamıştır.

1917 yılının Haziran ayında Kazan'da toplanan Rusya Müslümanları Kurultayında “İç Rusya ve Sibirya Müslüman Türk-Tatarlarının” medeni muhtariyeti ilan edildi. Ardından 120 kişilik Millet Meclisi için seçimler yapıldı. Bu meclis 29 Kasım 1917'de İdil-Ural Devletini ilan ettiyse de bu devlet 1918'de Bolşevikler tarafından ortadan kaldırıldı.

.
 Bağımsızlık İlan Etti
 Ama Tanıyan  Olmadı...

Bolşevikler Sovyet Sosyalist Tatar-Başkurt Cumhuriyetini kurduklarını açıkladılar. Ancak bu birlik 23 Mart 1919'da Başkurt, 27 Mayıs 1920'de de Tatar Özerk Cumhuriyetleri olmak üzere ikiye ayrıldı.

Tataristan Özerk Cumhuriyeti 30 Ağustos 1990’da bağımsızlığını ilan etti. Hatta 1991 yılında bir Cumhurbaşkanı atandı ve 1992 yılında bir referandumla ülkenin bağımsızlığı ilan edildi. Ancak ne Rusya ne de başka herhangi bir ülke bu bağımsızlığı tanımadı. Bunun üzerine 1994 yılında Tataristan Cumhuriyeti Rusya Federasyonu’na bağlandı. Yine de Tataristan’ın bir parlamentosu ve anayasası vardır ve içişlerinde bağımsızdır.

 Tatar ekonomisi temel olarak tarım ve hayvancılığa bağlı olmakla birlikte, endüstri de gelişmiştir. Tataristan’da deri, kumaş, metal işleme ve petrol üretimi, doğal gaz, uçak fabrikası, bilgisayar ve optik aletler fabrikaları bulunmaktadır.

Ülkenin en büyük doğal zenginliği petrol ve doğal gazdır.

 2002 yılında yapılan nüfus sayımına göre Tataristan’ın nüfusu 3,779,265’tir ve bu nüfusun % 52,9’unu Tatarlar, %39,5’ini Ruslar oluşturmaktadır.

 Elmet, Leningorsk, Alabuga, Mendelyevsk’te bulunan kuyulardan ortalama olarak yılda 100 milyon ton petrol çıkarılmakta ve boru hattıyla Moskova, Perm, Gorkiy, Kuybişev, Yaroslav, Rezon ve Başkırdistan'daki rafinerilere gönderilmektedir.

Petrol ve doğal gaz endüstrisinin yanı sıra kimya ve petrokimya endüstrisi de gelişmiştir. Kimya fabrikalarında polietilen, aseton, sentetik kauçuk, film gibi dört bine yakın kimyevi madde imal edilmektedir. Ayrıca Kazan'da uçak, bilgisayar, kamyon ve dizel motor fabrikaları vardır.