home | about us | advertise with us|  | subscribe | newsstands | contact us| FAQs

  TÜRKMENİSTAN CUMHURİYETİ

Bugün Türkmenistan Cumhuriyeti'nde yaşayan Türkmenler ile Irak, İran, Suriye ve Anadolu'daki Türkmen boylarına mensup olanlar için kullanılan Türkmen adı ilk kez 8. yüzyılda bir Sogut mektubunda geçmektedir.

10. yüzyıldan itibaren genel bir adlandırma olarak yerleşik hayata geçmiş Türkler için, ağırlıklı olarak da Müslüman Oğuz boyları için kullanılmıştır. Bu adın etimolojisi üzerine en tutarlı görüş Kuman, Karaman, Ataman, Kölemen, Köğmen gibi kelimelerde de görülen -man, -men ekinin Türk kelimesine eklenmesiyle oluştuğu görüşüdür. Türkmen Türkçesi Azerbaycan, Türkiye ve Horasan Türkçeleriyle birlikte Türk dilinin Oğuz Türkçesi grubunu oluşturur.

 Türkmenler 16. yüzyıldan itibaren Safevi hâkimiyetini kabul etmiş ancak 19. yüzyılın başında Kaçar Sülalesi’nin yönettiği İran ile Hive Hanlığı’nın hücumlarına maruz kalarak Merv Bölgesine doğru yayılmaya başlamışlardır.

Ancak bu yayılma fazla uzun sürmemiş ve 19. yüzyılın ikinci yarısında Rusya’nın Orta Asya’ya yayılma siyasetinin bir sonucu olarak Hazar Denizi’nin güneydoğusunda bulunan bu yerleşim alanları Rus hâkimiyetine girmiştir.

Yer yer Rus işgaline karşı Türkmen direnişleri görülse de 1881–1886 yılları arasında Rus ordusu Aşkabat da dahil olmak üzere Türkmenlerin yoğun olarak yaşadığı kentleri işgal ederek bu isyanları bastırmışlar ve hakimiyetlerini güçlendirmişlerdir. 1918 yılında Sovyetler Birliği’nin kurulmasının ardından Türkmenistan Sovyet Sosyalist Özerk Cumhuriyeti kurulmuş, bu özerk devletin adı daha sonar Türkmenistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti olarak değiştirilmiştir.

 22 Ağustos 1990 tarihinde egemen bir devlet olduğunu ilan eden Türkmenistan Meclisi 27 Ekim 1991 tarihinde yapılan referandum neticesinde bağımsızlığını kazanmıştır. 1990 yılında Türkmenistan Sovyeti Genel Sekreteri olan Saparmurad Niyazov, Türkmenbaşı soyadını alarak yeni kurulan Türkmenistan cumhuriyetinin devlet başkanı olmuş bu görevi 2006 yılındaki vefatına kadar sürdürmüştür. Türkmenbaşı’nın yerine Kurbankulu Berdimuhammedov seçilmiştir.
 

Petrol ve Doğal Gaz Zengini

Ülkenin resmi dili Türkmencedir. 488,100 km²’lik bir yüzölçümüne sahip olan ülkenin komşuları Afganistan, İran, Kazakistan ve Özbekistan’dır.  Temmuz 2006 tahminlerine göre ülkede 5,042,920 kişi yaşamaktadır. Nüfusun %85’ini Türkmenler, %5’ini Özbekler ve %4’ünü Ruslar oluşturmaktadır. Bu yönüyle Kırgızistan’la karşılaştırıldığında daha homojen bir nüfus yapısına sahiptir.

Büyük bir kısmı çöl iklimine sahip olsa da sulama sistemleri sayesinde pek çok tarım arazisi oluşturulmuş ve bu arazilerde endüstriyel ölçekte pamuk üretimine geçilmiştir. Öyle ki Türkmenistan dünyanın onuncu büyük pamuk üreticisidir. Ancak Türkmenistan’ın en önemli gelir kaynaklarını petrol ve doğalgaz oluşturmaktadır.  2004 yılında günde 213,700 varil petrol ve 58.57 milyar metreküp doğalgaz çıkarılmış ve günde 170.000 varil petrol ve 42 milyar metreküp doğalgaz ihraç edilmiştir. 2006 tahminlerine göre Türkmenistan’ın GSMH’sı 45.11 milyar dolar ve kişi başına düşen GSMH’ı 8900 dolar seviyesindedir. Diğer Orta Asya Cumhuriyetleriyle karşılaştırıldığında bu rakam oldukça yüksek bir rakamdır ve bunun nedeni petrol ve doğalgaz fiyatlarındaki artıştır.

   Türkiye'nin
   En Çok Yatırım
   Yaptığı Ülke

16 Aralık 1991 tarihinde Türkmenistan’ın bağımsızlığını tanıyan ilk ülke Türkiye olmuş, 29 Şubat 1992 tarihinde de iki ülke arasında diplomatik ilişkiler tesis edilmiştir. Ticari, askeri, eğitim, kültür ve din hizmetleri alanında yoğun bir işbirliği içinde olan Türkiye ile Türkmenistan arasındaki ilişkiler dil, din, kültür ve tarih bağlarından güç almaktadır. Türkmenistan’la bugüne kadar 70’e yakın anlaşma ve protokol imzalayan Türkiye, Türkmen doğalgazının Batı pazarlarına ulaştırılmasını sağlayacak olan “Hazar Geçişli Doğalgaz Boru Hattı” projesine desteğini sürdürmektedir.

Türkiye ve Türkmenistan arasında 3 Aralık 1991 yılında “Ekonomik ve Ticari İşbirliğine Dair Anlaşma”, 17 Ağustos 1995 tarihli “Ticari ve Ekonomik İşbirliği konularında Türk-Türkmen Karma Ekonomik Komisyon kurulmasına İlişkin Anlaşma” ile “Çifte Vergilendirmenin Önlenmesi Anlaşması” ve 2 Mayıs 1992 tarihli “Yatırımların Karşılıklı Teşviki ve Korunması Anlaşması” imzalanmıştır. 2003 yılında ikili ticaret hacmimiz 292,6 milyon dolar olarak gerçekleşmiştir. Türkmenistan’da bugüne kadar Türk firmalarınca üstlenilmiş olan projelerin tutarının 5 milyar doların üzerinde olduğu tahmin edilmektedir. Türk firmaları ayrıca, Türkmenistan’da 1 milyar dolarlık yatırım gerçekleştirmiştir. Ülkemiz Türkmenistan’a en fazla yatırım yapan ülke konumundadır.